Інтэрв’ю з Анастасiяй Цярэшчук

Гісторыя лютэранства ў г. Мінску мае вельмі даўнюю гісторыю, якая бярэ свой пачатак яшчэ ў еўрапейскім познім сярэднявеччы. Так вядома, што ўжо ў XVI стагоддзі ў эпоху Рэфармацыі каля горада Мінска ці ў самім горадзе Мінску шляхціцам Ю. Сямёнавічам, які прыняў евангеліцка-лютэранскую веру, была пабудавана першая лютэранская царква (кірха) у беларускай частцы Вялікага княства Літоўскага. У XIX стагоддзі ўжо пры кіраванні расійскіх імператараў у самім Мiнску былі пабудаваны некалькі лютэранскіх цэркваў ужо для нямецкіх абшчын горада. Нажаль, іх гісторыя не пашкадавала. Нажаль, іх гісторыя не пашкадавала. Цяпер у Мiнску зарэгістраваныя дзве лютэранскія суполкі і з сябрам адной з іх мы вырашылі сустрэцца і паразмаўляць пра тое, хто такія сучасныя менскія лютэране, у прыватнасці, з Анастасiяй Цярэшчук.

— Добры дзень, Анастасія, я рады ўзяць у вас інтэрв’ю для лютэранскага сайта і хачу задаць вам пытанне. Як даўно вы спавядаеце евангелічную веру лютэранскага толку?

— Добры дзень! Колькі я сябе памятаю, столькі і лічу сябе самай сапраўднай лютэранкай! У зусім невялікім узросце бацькі сталі мяне браць на службу, спачатку дарослую, а потым сталі пакідаць на занятках у нядзельнай школе. Мне яшчэ не было 4 гадоў, калі я прыняла хрышчэнне. Гэта адзін з самых яркіх успамінаў ранняга дзяцінства, я вельмі добра запомніла драбнюткія дэталі таго дня, нават у чым была апранута і як мне падарылі вялікую прыгожую свечку.

Мае бацькі вялі спакойны, хатні лад жыцця, і менавіта актыўнасць у царкве была для мяне тым месцам, дзе я набіралася ўражанняў і шмат размаўляла. Добра памятаю прыезд немцаў, памятаю свой яркі выступ на каляднай сцэнцы. Тады за мной назірала ўся сям’я, і ​​больш за ўсё быў ганарлівы дзядуля.

Такім чынам, у лютэранстве я ўжо больш за 22 гады. Я была і ў лагерах (спачатку як звычайнае дзіця, а ў больш старэйшым узросце – як памочніца), і на курсах у Адэсе, і на розных замежных семінарах. Лагічным вынікам стала маё жаданне атрымаць тэалагічнае адукацыю – якое, праўда я перапыніла, зразумеўшы, што не паспяваю з асноўнай вучобай.

— У вас ёсць нямецкія, скандынаўскія ці, магчыма, прыбалтыйскія карані?

— Не, я ведаю толькі пра свае славянскія, у тым ліку, украінскія карані. У нашай абшчыне былі людзі, якія шмат у чым зацікавіліся верай з-за свайго паходжання, але ў маёй сям’і было па-іншаму. Мая маці шукала сябе ў духоўнай сферы, і традыцыйных веравызнанняў больш за ўсё ёй спадабалася менавіта лютэранства за яго зразумеласць і блізкасць.

— У вашай сям’і ўсе лютэране ці не?

— Не ўсе, але многія. Гэта мама і тата, абедзве бабулі. Час ад часу на службу ходзяць і больш далёкія сваякі, але яны не праходзілі канфірмацыю. Мы таксама вырашылі хрысціць сына ў лютэранства. Нягледзячы на ​​тое, што муж і яго сям’я праваслаўныя, яны падтрымалі маю прапанову і былі рады папрысутнічаць на службе і атрымаць новы досвед!

— Што персанальна для вас значыць хрысціянская вера?

— Для мяне хрысціянская вера – гэта даведнік, які падказвае, ці ў правільным кірунку я рухаюся. Я стараюся прытрымлівацца запаведзяў і ў складаных сітуацыях задумваюся, як было б зрабіць правільна з пункту гледжання Бібліі і хрысціянскай веры. Таксама я вельмі шаную магчымасць маліцца і мець зносіны з Богам. На адным з семінараў нас вучылі, што Бог прымае ўсё, што мы яму гаворым, і не абвяргае. Тую асабістую споведзь, якую можа не вытрымаць без асуджэнняў блізкі чалавек, Бог выслухае і прыме. Нават калі гаворка ідзе пра цяжкія грахі ці крыўду на Пана, Бог прымае нас такімі грэшнікамі, якія мы ёсць.

— Як часта вы чытаеце Біблію і разважаеце аб прачытаным?

— У апошнюю гадзіну, нажаль, раблю гэта не так рэгулярна, як хацелася б. Хутчэй за звяртаюся да Бібліі сітуатыўна. Напрыклад, калі шукаю адказ на канкрэтнае пытанне. А часам задаю пытанне, адкрываю Біблію ў выпадковым месцы і пытаюся яго інтэрпрэтаваць пад гэты пытанне. Гэта дазваляе знаходзіць у адным і тым жа тэксце Бібліі новыя аспекты, якія раней былі незаўважныя.

— Дзе вы вывучалі лютэранскую тэалогію?

— Я вывучала лютэранскую тэалогію на гадавых курсах у Адэсе. Гэта быў цікавы досвед, некалькі разоў мы пастаянным складам сустракаліся ва Украіне, а астатні час займаліся самастойна і пісалі працы. Таксама каля года я правучылася ў дыстанцыйнай семінарыі ў Санкт-Пецярбургу. Мы вывучалі там больш глыбокія працы, у тым ліку гістарычныя дадзеныя датычна ўзнікнення Бібліі, аб габрэйскім народзе, аб узнікненні лютэранства. Памятаю, што былі думкі нават пачаць вучыць іўрыт, каб мець яшчэ лепшы доступ да матэрыялаў! Але потым мяне адцягнула маё асноўнае прафесійнае вучоба, і ў цэлым быў такі перыяд, што хацелася больш часу надаваць студэнцкаму жыццю ў Мінску.

Цяпер я ўжо крыху менш цікаўлюся тэалогіяй, але больш шаную развіццё духоўных аспектаў у сваёй асобе. Я ўпэўнена, што лютэранства адкрывае вялікую колькасць спосабаў расці і развівацца!

— Вы знаёмыя з працамі М. Лютэра?

— Збольшага знаёмая. Нешта чытала крыху сама, нешта – у якасці згадкі ў навучальных матэрыялах. Мне спадабалася «Кніга Згоды», але чытала я яе дастаткова даўно.

Я хачу заняцца вывучэннем прац Марціна Лютэра больш свядома. Адна справа – слухаць пропаведзі ці навучальныя дапаможнікі, а зусім іншае – вывучаць арыгінал. І пры гэтым прапускаць яго праз сябе, праз свой унутраны свет і свае акалічнасці.

— Якую ролю адыгралі працы М. Лютэра на ваш хрысціянскі светапогляд?

— Мне складана праводзіць нейкую паралель, бо лютэранскі светапогляд – па сутнасці, мой адзіны. Я не пераходзіла з праваслаўя ці каталіцтва. Думаю, працы Марціна Лютэра ўмацавалі маё адчуванне радасці ад знаходжання ў хрысціянстве.

Па-першае, мне здаецца, што Марцін Лютар вывеў важную формулу моцнай асобы: веруючы чалавек – не раб, не жабрак, які замолвае свае грахі, але ўсё роўна не ў стане іх замаліць. Веруючы чалавек – гэта той, хто ідзе па жыцці з Богам у сэрца і яго падтрымкай і развівае пры гэтым свой унутраны талент, каб працаваць на карысць людзям. Разумее свае грахі і слабасці, працуе над тым, каб стаць лепш, устанаўлівае кантакт з Богам з-за любові да яго.

Па-другое, дзякуючы Марціну Лютару, паміж Богам і чалавек няма перашкод. Не абавязкова хадзіць у царкву, калі ў вас няма яе паблізу, ці, быць можа вы з чымсьці не згодны з кіраўніцтвам (магу сказаць са сваёй асабістай практыкі, што, нажаль, так бывае). Не абавязкова вучыць на памяць усе малітвы, чытаць усю працу ці здавацца знешне правільным хрысціянінам (=фарысейнічаць). Або чакаць святара, каб ён замест цябе звярнуўся да Бога. Бог проста тут, побач з табой. Памаліся, пачытай Біблію, падумай, як ты можаш стаць лепш.

— Як вы ставіцеся да лібералізму, які прысутнічае ў шматлікіх пратэстанцкіх цэрквах у Заходняй Еўропе і ў Заходнім свеце ў цэлым, напрыклад, шлюб аднаполых пар і пасвячэнне ў пастары прадстаўнікоў сэксуальных меншасцяў?

— З падобным лібералізмам я ўсёткі не згодна. Зразумела, Бог стварае нас усіх рознымі, і хлусіць самому сабе ці здавацца кімсьці іншым – гэты той жа самы грэх хлусні. Я цалкам дапушчаю аднаполы шлюб на заканадаўчым узроўні: калі людзі жывуць разам і так, і так, і жадаюць несці тыя ж правы і абавязкі, што і разнаполая пара, то чаму б і не. Ну а шлюб усёткі мяркуе сабой звяз мужчынскіх і жаночых душы і целы. Так задумана прыродай, так задумана Богам. Інь і Янь, калі сказаць па-іншаму. Зліццё двух сутнасцяў, двух пачаткаў.

Што да полу і сэксуальнай арыентацыі пастара, то тут у мяне няма адназначнага адказу. Я дапускаю, што ў нейкіх выключных выпадках пастар можа аказацца нетрадыцыйнай арыентацыі. Напрыклад, ён многія гады прапрацаваў пастарам, а потым усвядоміў сваю сапраўдную сэксуальную арыентацыю, але не выстаўляе гэта напаказ. Але ўсё ж, пастар павінен быць духоўным і асабістым прыкладам, а такі аспект асобы як сэксуальная арыентацыя складана пакінуць без увагі.

— У сучасным лютэранстве на Захадзе і нават у лютэранскіх цэрквах Расіі, напрыклад, усё часцей можна ўбачыць пасвечаных у пастары жанчын, наколькі гэта, на вашую думку, не супярэчыць біблейскім тэкстам?

— Я думаю, што прамога адказу ў Бібліі наконт гэтай тэмы мы не знойдзем. У тыя часы, калі былі напісаны апошнія радкі Новага Запавету, іерархія і ролі ў грамадстве былі ўладкованыя зусім іншым чынам. Жанчына проста не была б успрынятая мужчынамі ў якасці аўтарытэту, бо такія звыклыя нам рэчы як адукацыя, самастойнасць, фінансавая незалежнасць былі даступныя выключна мужчынам. Аднак тое, што ў Святым Пісанні не праводзіцца рысы паміж жаночымі і мужчынскімі справамі, і тое, што там таксама не ўказваецца, што жанчына мае менш правоў, свабоды і г.д., дазваляе зрабіць выснову аб тым, што няма ніякіх важкіх прычын адмаўляць жанчынам у іх жаданні служыць пры наяўнасці кампетэнцыі.

І што мне, дарэчы, падабаецца ў лютэранскім веравучэньні, дык гэта тое, пастар – гэта па сутнасьці такі ж чалавек, як і ўсе астатнія прыхаджане, але больш тэарэтычны падкаваны і гатовы прысьвяціць сваё жыцьцё справе служэньня. І гэтым чалавекам можа аказацца і жанчына, хіба не?

— Наколькі ў Беларусі Евангеліцка-лютэранскую царкву лічаць традыцыйнай?

— Нягледзячы на ​​тое, што ў цяперашнім заканадаўстве Рэспублікі Беларусь Лютэранская царква паказваецца як традыцыйная нароўні з праваслаўем і каталіцтвам, па маіх суб’ектыўных адчуваннях, быць лютэранінам у Беларусі – гэта нешта ўнікальнае. Большасць людзей нават не ў курсе, што такая канфесія існуе, і тым больш, што яна традыцыйная ў Беларусі. Вядома, гэта лёгка патлумачыць малаколькаснасцю вернікаў адносна насельніцтва нашай краіны, але я перакананая, што справа не толькі ў гэтым. Шмат у чым прычына ў тым, што ў школьнай і ўніверсітэцкай праграме адсутнічае якая-небудзь гістарычная рэтраспектыва лютэранскай канфесіі. Вытокі рэлігійнасці падаюцца выключна ў выніку барацьбы Польшчы і Расіі, каталіцтва і праваслаўя. А вось роля лютэранства, ці, скажам, юдзейства, ніяк не ацэньваецца і не згадваецца.

— Цікава вас слухаць, праўда. Апошняе пытанне, напэўна, якое хацелася б вам задаць гэта пра перспектыву адзінства хрысціянскага свету, ці верыце вы ў экуменізм цэркваў розных канфесій і што ў будучыні ўсе цэрквы аб’яднаюцца ў адну хрысціянскую Царкву?

— Я не думаю, што аб’яднанне цэркваў магчыма ў бліжэйшы час, бо сусветныя падзеі выдатна дэманструюць, што большасць людзей вельмі жорстка ідэнтыфікуе сябе з той ці іншай супольнасцю. Ваенныя канфлікты за тэрыторыі, расавыя і рэлігійныя канфлікты, барацьба за тую ці іншую партыю – усё гэта відавочна паказвае, што людзям складана адмаўляцца ад сваіх перакананняў, мяняць свае погляды, няхай нават розніца ў поглядах не такая вялікая.

Аднак мне хочацца верыць, што такое аб’яднанне абавязкова адбудзецца. Бо царква – гэта жывы арганізм, і яна павінна абнаўляцца, гэтак жа, як і свет вакол. Нельга адмаўляць, што ў хрысціянскіх цэрквах назіраецца спад вернікаў, і думаю, гэта таксама прыкмета таго, што нейкія змены павінны адбыцца ў хрысціянскай царкве, каб прапанаваць сваё новае аблічча вернікам. І экуменізм – гэта якраз магчымасць крытычна паглядзець на цяперашнія канфесіі і ўвабраць у адзіную хрысціянскую царкву самае лепшае і важнае. А феномен Марціна Лютэра – выдатны доказ таму, што пераўтварэнні могуць быць на карысць.

— Дзякуй, Насця, за нададзены час і адказы, якія, упэўнены, наведвальнікам нашага сайта будуць цікавыя.

Інтэрв’ю браў сябра мінскай лютэранскай абшчыны Ігар Несцяровіч
Снежань 2020 год